พระราชพิธีจร พระราชพิธีพิเศษ หมายถึง พระราชพิธีที่พระมหากษัตริย์ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯให้ประกอบขึ้นในมงคลสมัยพิเศษต่างๆ นอกเหนือจากพระราชพิธีปรกติประจำแผ่นดิน โดยหลักการจะโปรดให้จัดเป็นสองภาค ภาคหนึ่งเป็นการทรงบำเพ็ญพระราชกุศลถวายสนองพระเดชพระคุณในสมเด็จพระบรม- ราชบุพการี บางทีอาจหมายถึงสมเด็จพระมหากษัตริย์ในโบราณสมัยด้วย อีกภาคหนึ่งเป็นการเฉลิมฉลองสมโภช และแผ่ส่วนพระราชกุศลบุญราศีเป็นเทวพลีเพื่อสวัสดิมงคล ความรุ่งเรืองไพบูลย์ ความผาสุกถาวรในพระองค์ในสิริราชสมบัติรัชพรรษา ในประเทศชาติราษฎร ทั้งนี้พระราชพิธีในชั้นเดิมเป็นการโปรดเกล้าฯ ให้ทำ ต่อมาพระบรมวงศานุวงศ์ ข้าทูลละอองธุลีพระบาทและพสกนิกร จึงมีส่วนเข้ามาจัดกิจกรรมต่างๆ เสริมพระราชพิธีให้ยิ่งใหญ่ขึ้นเป็นการสนองพระมหากรุณาธิคุณเฉลิมพระเกียรติ พระราชพิธีทั้งสองประเภทดังกล่าวยังคงมีมาอย่างต่อเนื่องจนกระทั่งถึงปัจจุบัน ทั้งนี้อาจแตกต่างหรือมีการเปลี่ยนแปลงการพระราชพิธีเหล่านั้นให้เหมาะสมกับกาลสมัยด้วยเช่นกัน

อย่างไรก็ตาม หลังจากการเปลี่ยนแปลงการปกครองเมื่อพุทธศักราช ๒๔๗๕ ประเทศไทยใช้รัฐธรรมนูญเป็นกฎหมายหลักในการบริหารประเทศ โดยมีคณะนายกรัฐมนตรีและคณะรัฐมนตรีเป็นผู้รับผิดชอบในการบริหารราชการด้านต่างๆ ดังนั้นการพิธีของรัฐบาลตลอดจนหน่วยงานของรัฐบาลที่ดำริจัดขึ้นจึงเรียกว่า รัฐพิธี อันหมายถึง งานที่รัฐบาลกราบบังคมทูลขอพระมหากรุณาให้ทรงรับไว้เป็นงานรัฐพิธี มีหมายกำหนดการที่กำหนดไว้เป็นประจำ ซึ่งพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวจะเสด็จพระราชดำเนินไปทรงเป็นประธานในพิธี หรือทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้มีผู้แทนพระองค์เสด็จพระราชดำเนินไปทรงเป็นประธาน ซึ่งเห็นได้ว่าแตกต่างจากพระราชพิธีที่ว่า แทนที่พระมหากษัตริย์จะทรงกำหนดกลับเป็นว่ารัฐบาลเป็นฝ่ายกำหนด แล้วขอพระราชทานอัญเชิญเสด็จพระราชดำเนิน

พระราชพิธีพิเศษ มีทั้งสิ้น ๖๙ พระราชพิธี แบ่งออกได้เป็น

๑. พระราชพิธีเนื่องในพระองค์พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวและเนื่องในโอกาสพิเศษ
     ๑.๑ พระราชพิธีเฉลิมสิริราชสมบัติ
          ๑.๑.๑ พระราชพิธีบรมราชาภิเษก
          ๑.๑.๒ พระราชพิธีเฉลิมพระราชมณเฑียร
          ๑.๑.๓ พระราชพิธีรัชดาภิเษก
          ๑.๑.๔ พระราชพิธีเสด็จเถลิงถวัลยราชสมบัติได้หมื่นวันเศษ
          ๑.๑.๕ พระราชพิธีรัชมังคลาภิเษก
          ๑.๑.๖ พระราชพิธีกาญจนาภิเษก

     ๑.๒ พระราชพิธีเฉลิมพระชนมพรรษา
          ๑.๒.๑ พระราชพิธีมหามงคลเนื่องในโอกาสที่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทรงเจริญพระชนมพรรษา ครบ ๓ รอบพระนักษัตร
          ๑.๒.๒ พระราชพิธีทรงบำเพ็ญพระราชกุศลพระชนมพรรษาเสมอสมเด็จพระราชบิดา
          ๑.๒.๓ พระราชพิธีเฉลิมพระชนมพรรษา ๔ รอบ ๕ ธันวาคม พ.ศ. ๒๕๑๘
          ๑.๒.๔ พระราชพิธีเฉลิมพระชนมพรรษา ๕๐ พรรษา ๕ ธันวาคม พ.ศ. ๒๕๒๐
          ๑.๒.๕ พระราชพิธีทรงบำเพ็ญพระราชกุศลพระชนมพรรษาเสมอสมเด็จพระบรมอัยกาธิราช พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว
          ๑.๒.๖ พระราชพิธีมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา ๕ รอบ ๕ ธันวาคม ๒๕๓๐
          ๑.๒.๗ พระราชพิธีมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา ๖ รอบ ๕ ธันวาคม ๒๕๔๒

     ๑.๓ การเสด็จนิวัตพระนคร
          ๑.๓.๑ พระราชพิธีสมโภชและงานพระราชกุศลทักษิณานุประทาน เนื่องในโอกาสเสด็จพระราชดำเนินกลับมาประทับในราชอาณาจักร พ.ศ. ๒๔๙๔
          ๑.๓.๒ พระราชพิธีสมโภชและงานพระราชกุศลทักษิณานุประทาน เนื่องในการเสด็จนิวัตพระนคร พ.ศ. ๒๕๐๔

     ๑.๔ พระราชพิธีเฉลิมพระราชมณเฑียร
          ๑.๔.๑ พระราชพิธีเฉลิมพระราชมณเฑียร (๖ พฤษภาคม ๒๔๙๓)
          ๑.๔.๒ พระราชพิธีเฉลิมพระราชมณเฑียร (พระที่นั่งอัมพรสถาน ๑๔ มิถุนายน ๒๔๙๕)

     ๑.๕ พระราชพิธีราชาภิเษกสมรส

     ๑.๖ พระราชพิธีทรงผนวช

๒. พระราชพิธีอันเนื่องด้วยพระบรมวงศ์

     ๒.๑ พระราชพิธีเฉลิมพระชนมพรรษา
          ๒.๑.๑ พระราชพิธีเฉลิมพระชนมพรรษา ๕ รอบ สมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถ

     ๒.๒ พระราชพิธีเนื่องในการประสูติ
          ๒.๒.๑ พระราชพิธีฉลองประสูติมงคล สมเด็จพระเจ้าลูกเธอเจ้าฟ้าอุบลรัตนราชกัญญา สิริวัฒนาพรรณวดี
          ๒.๒.๒ พระราชพิธีสมโภช ๓ วัน สมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอเจ้าฟ้าวชิราลงกรณฯ
          ๒.๒.๓ พระราชพิธีสมโภชเดือนและขึ้นพระอู่ สมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอเจ้าฟ้าวชิราลงกรณฯ
          ๒.๒.๔ พระราชพิธีสมโภช ๓ วัน สมเด็จพระเจ้าลูกเธอเจ้าฟ้าสิรินธรเทพรัตนสุดา กิติวัฒนาดุลโสภาคย์
          ๒.๒.๕ พระราชพิธีสมโภชเดือนและขึ้นพระอู่ สมเด็จพระเจ้าลูกเธอเจ้าฟ้าสิรินธรเทพรัตนสุดากิติวัฒนาดุลโสภาคย์
          ๒.๒.๖ พระราชพิธีสมโภช ๓ วัน สมเด็จพระเจ้าลูกเธอเจ้าฟ้าจุฬาภรณวลัยลักษณ์ อัครราชกุมารี
          ๒.๒.๗ พระราชพิธีสมโภชเดือนและขึ้นพระอู่ สมเด็จพระเจ้าลูกเธอเจ้าฟ้าจุฬาภรณวลัยลักษณ์อัครราชกุมารี
          ๒.๒.๘ พระราชพิธีสมโภช ๓ วันพระเจ้าหลานเธอ พระองค์เจ้าพัชรกิติยาภา
          ๒.๒.๙ พระราชพิธีสมโภชเดือนและขึ้นพระอู่ พระเจ้าหลานเธอพระองค์เจ้าพัชรกิติยาภา
          ๒.๒.๑๐ พระราชพิธีสมโภชเดือนและขึ้นพระอู่ พระเจ้าหลานเธอพระองค์เจ้าสิริภาจุฑาภรณ์
          ๒.๒.๑๑ พระราชพิธีสมโภชเดือนและขึ้นพระอู่ พระเจ้าหลานเธอพระองค์เจ้าอทิตยาทรกิตติคุณ

     ๒.๓ พระราชพิธีสถาปนาพระนามาภิไธย และพระอิสริยศักดิ์
          ๒.๓.๑ พระราชพิธีสถาปนาเฉลิมพระนามาภิไธยสมเด็จพระบรมโอรสาธิราชฯ สยามมกุฎราชกุมาร
          ๒.๓.๒ พระราชพิธีสถาปนาพระราชอิสริยศักดิ์ สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี
          ๒.๓.๓ พระราชพิธีสถาปนาพระอิสริยศักดิ์ และบำเพ็ญพระราชกุศลฉลองพระชนมายุ ๖ รอบ สมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอเจ้าฟ้ากัลยาณิวัฒนา

     ๒.๔ พระราชพิธีแสดงพระองค์เป็นพุทธมามกะและทรงผนวช
          ๒.๔.๑ พระราชพิธีสมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอเจ้าฟ้าวชิราลงกรณฯ แสดงพระองค์เป็นพุทธมามกะ
          ๒.๔.๒ พระราชพิธีทรงผนวช สมเด็จพระบรมโอรสาธิราชฯ สยามมกุฎราชกุมาร

     ๒.๕ พระราชพิธีเนื่องด้วยพระบรมศพและพระบรมอัฐิ
          ๒.๕.๑ การพระราชกุศลทักษิณานุประทานพระบรมอัฐิ พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว
          ๒.๕.๒ พระราชพิธีถวายพระเพลิงพระบรมศพ พระบาทสมเด็จพระปรเมนทรมหาอานันทมหิดลพระอัฐมรามาธิบดินทร์
          ๒.๕.๓ พระราชพิธีถวายพระเพลิงพระบรมศพ สมเด็จพระศรีสวรินทิรา พระบรมราชเทวีพระพันวัสสาอัยยิกาเจ้า
ทรงบำเพ็ญพระราชกุศลคล้ายวันสวรรคต พระบาทสมเด็จพระปรเมนทรมหาอานันทมหิดล และ พระราชพิธีเฉลิมพระนามาภิไธย สมเด็จพระบรมราชชนกและสมเด็จพระบรมราชชนนี
          ๒.๕.๕ พระราชพิธีถวายพระเพลิงพระบรมศพ สมเด็จพระนางเจ้ารำไพพรรณี พระบรมราชินีในรัชกาลที่ 7
          ๒.๕.๖ พระราชพิธีถวายพระเพลิงพระบรมศพ สมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนี
          ๒.๕.๗ พระราชพิธีบำเพ็ญพระราชกุศลถวายพระราชสมัญญา พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว พระมหาเจษฎาราชเจ้า

     ๒.๖ พระราชพิธีอื่น ๆ
          ๒.๖.๑ พระราชพิธีบำเพ็ญพระราชกุศลทักษิณานุประทานในอภิลักขิตสมัยเฉลิมพระเกียรติ คล้ายวันพระบรมราชสมภพพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว

๓.พระราชพิธีอันเนื่องด้วยบ้านเมือง

     ๓.๑ พระราชพิธีเนื่องด้วยพระพุทธศาสนา
          ๓.๑.๑ พระราชพิธีสถาปนาสมเด็จพระสังฆราช
               สมเด็จพระสังฆราช (ปลด กิตติโสภโณ)
               สมเด็จพระสังฆราช (อยู่ ญาโณทโย)
               สมเด็จพระสังฆราช (จวน อุฏฐายี)
               สมเด็จพระสังฆราช (ปุ่น ปุณณสิริ)
               สมเด็จพระสังฆราช (วาสน์ วาสโน)
               สมเด็จพระสังฆราช (เจริญ สุวฑฒโน)
          ๓.๑.๒ พระราชพิธีเบิกพระเนตรและฉลองพระพุทธรูปซึ่งสร้างขึ้นในวาระ ๕๐ พรรษา และเถลิงถวัลยราชสมบัติบรมราชาภิเษกได้ ๑๐,๐๐๐ วัน
          ๓.๑.๓ พระราชพิธีฉลองพระพุทธรูปประจำพระชนมวาร และพระพุทธรูปประจำพระชนมพรรษาฯ พร้อมรับพระไตรปิฎกที่คณะสงฆ์และรัฐบาลได้ตรวจชำระ จัดพิมพ์ขึ้นในโอกาสมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา ๕ รอบ ๕ ธันวาคม ๒๕๓๐
          ๓.๑.๔ พระราชพิธีเททองหล่อพระพุทธรูปสำคัญ
          ๓.๑.๕ พระราชพิธีบรรจุพระบรมสารีริกธาตุ ประดิษฐาน ณ เจดีย์บุษบกโลหะปราสาท วัดราชนัดดารามวรวิหาร
          ๓.๑.๖ พระราชพิธียกฉัตรยอดองค์พระธาตุพนม และพระราชพิธีอัญเชิญพระบรมสารีริกธาตุขึ้นบรรจุในองค์พระธาตุพนม

     ๓.๒ พระราชพิธีสมโภชกรุงรัตนโกสินทร์ ๒๐๐ ปี
          ๓.๒.๑ พระราชกุศลทักษิณานุประทาน
          ๓.๒.๒ พระราชพิธีถวายราชสักการะบวงสรวงสมเด็จพระบูรพกษัตริยาธิราช ณ พลับพลาพระราชพิธีท้องสนามหลวง
          ๓.๒.๓ พระราชพิธีเฉลิมฉลองบำเพ็ญพระราชกุศล และถวายบังคมพระบรมราชานุสรณ์ พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลก
          ๓.๒.๔ พระราชพิธีบวงสรวงพระสยามเทวาธิราช
          ๓.๒.๕ พระราชพิธีสมโภชหลักเมือง

     ๓.๓ พระราชพิธีสมโภชขึ้นระวางช้างสำคัญ
          ๓.๓.๑ พระเศวตอดุลยเดชพาหนฯ
          ๓.๓.๒ พระเศวตวรรัตนกรีฯ
          ๓.๓.๓ พระเศวตสุรคชาธาร อรรครัตนกิริณีฯ
          ๓.๓.๔ พระนางศรีเศวตศุภลักษณ์ฯ
          ๓.๓.๕ พระเศวตศุทธวิลาสฯ
          ๓.๓.๖ พระวิมลรัตนกิริณีฯ
          ๓.๓.๗ พระศรีนรารัฐราชกิริณีฯ
          ๓.๓.๘ พระเศวตภาสุรคเชนทร์ฯ พระเทพวัชรกิริณีฯ และพระบรมนขทัศฯ

     ๓.๔ พระราชพิธีด้านการทหาร
          ๓.๔.๑ พระราชพิธีพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์อันมีศักดิ์รามาธิบดีฯ และพระราชพิธีถือน้ำพิพัฒน์สัตยา
          ๓.๔.๒ พระราชพิธีตรึงหมุดธงชัยเฉลิมพล สำหรับพระราชทานหน่วยทหาร
          ๓.๔.๓ พระราชพิธีทรงบำเพ็ญพระราชกุศลบวงสรวงสมเด็จพระนเรศวรมหาราช

     ๓.๕ พระราชพิธีด้านการปกครอง
          ๓.๕.๑ พระราชพิธีทรงเปิดสมัยการประชุมรัฐสภา
          ๓.๕.๒ ทรงเปิดพระบรมราชานุสาวรีย์ พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาประชาธิปก พระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว ที่รัฐสภา และพระราชพิธีฉลองวันพระราชทานรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย

     ๓.๖ พระราชพิธีด้านนาฏศิลป์และการดนตรี
          ๓.๖.๑ พระราชพิธีพระราชทานครอบครูโขนละครและต่อเพลงหน้าพาทย์องค์พระพิราพ