สารบัญ
คำศัพท์ที่ใช้ในพระราชพิธี

- การพระราชกุศล หมายถึง การทำบุญ

- ขับไม้ หมายถึง การบรรเลงเครื่องดนตรีในพิธีสมโภชของหลวง ซึ่งจะมีคนบรรเลงสามคน คนหนึ่งขับลำนำ คนหนึ่งสีซอสามสายประสานเสียง คนหนึ่งไกวบัณเฑาะว์ ลำนำที่ใช้ขับ คือ กาพย์ ปัจจุบันการขับไม้ยังมีใช้อยู่ในพระราชพิธี เช่น พระราชพิธีสมโภชพระพุทธมหามณีรัตนปฏิมากรณ์ และพระราชพิธีสมโภชขึ้นระวางช้างสำคัญ เป็นต้น

- เครื่องราชูปโภค หมายถึง เครื่องใช้ของพระราชา

- เจริญพระเกศา หมายถึง ตัดผม (ใช้กับพระราชวงศ์)

- เจริญพระพุทธมนต์ หมายถึง การสวดมนต์ของพระสงฆ์ในมงคลพิธี

- ดวงพระบรมราชสมภพ หมายถึง ดวงชะตา (พระราชา)

- เดินเทียน หมายถึง การเดินประทักษิณหรือเดินเวียนให้ปูชนียสถาน หรือปูชนียวัตถุ เช่น พระอุโบสถ หรือพระพุทธรูปอยู่ทางขวามือของผู้เวียน ซึ่งจะกระทำในวันสำคัญทางพระพุทธศาสนา เช่น พระราชพิธีบำเพ็ญพระราชกุศลวันวิสาขบูชา เป็นต้น

- ถวายน้ำสรงพระบรมศพ หมายถึง อาบน้ำพระบรมศพ

- ถวายน้ำสรงพระศพ หมายถึง อาบน้ำพระศพ

- ถวายพรพระ คือ การที่พระสงฆ์เจริญพระพุทธชัยมงคลคาถาสรรเสริญพระพุทธเจ้าก่อนที่จะรับประเคนและฉันภัตตาหารในพิธีต่างๆ

- ถวายพระพรลา คือ การที่รองประธานสงฆ์กล่าวลาเมื่อเสร็จพระราชพิธีก่อนที่จะลุกจากอาสนสงฆ์ออกจากมณฑลพิธีไป

- ถวายศีล คือ การที่ประธานสงฆ์ถวายศีลแด่พระมหากษัตริย์และพระราชวงศ์ชั้นหม่อมเจ้าขึ้นไป (การให้ศีล)

- ถวายอดิเรก คือ การที่ประธานสงฆ์ในการพระราชพิธีหรือการพระราชกุศลกล่าวคำถวายพระพรเป็นพิเศษเฉพาะแด่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวและสมเด็จพระบรมราชินี

- ถวายอนุโมทนา คือ การที่พระสงฆ์สวดอนุโมทนาในพระราชพิธีที่ทรงบำเพ็ญหรือเรียกเป็นสามัญว่า “ยถา สัพพี”

- ทรงกรวดน้ำ หมายถึง กรวดน้ำ (ใช้สำหรับเจ้านายทั่วไป)

- ทรงจุดเครื่องทรงธรรม หมายถึง จุดเครื่องบูชาก่อนพระเทศน์

- ทรงธรรม, ทรงสดับพระธรรมเทศนา หมายถึง ฟังเทศน์

- ทรงบำเพ็ญพระกุศล หมายถึง ทำบุญ (ใช้สำหรับเจ้านาย)

- ทรงบำเพ็ญพระราชกุศล หมายถึง ทำบุญ (ใช้สำหรับพระเจ้าแผ่นดิน สมเด็จพระบรมราชินี สมเด็จพระราชชนนี พระยุพราช หรือเสมอพระยุพราช)

- ทรงประเคนจตุปัจจัยไทยธรรม หมายถึง การถวายใบปวารณาและเครื่องสมณบริโภคแก่พระภิกษุ โดยเสด็จไปทรงประเคนเฉพาะสมเด็จพระราชาคณะที่นั่งอยู่ในที่อาสนสงฆ์ นอกจากนั้นพระสงฆ์จะ ต้องเดินเข้าไปรับประเคนตามลำดับ

- ทรงพระสุหร่าย หมายถึง ประพรมน้ำพระพุทธมนต์ด้วยพระสุหร่าย

- ทรงหลั่งทักษิโณทก หมายถึง กรวดน้ำ

- ทรงเจิม หมายถึง เจิมแป้งหอมที่หน้าผากหรือวัตถุเพื่อสิริมงคล

- ทรงบำเพ็ญพระราชกุศลทักษิณานุประทาน หมายถึง การทำบุญอุทิศส่วนกุศลให้ผู้ที่ล่วงลับไปแล้ว

- ทรงสพัก หมายถึง ผ้าห่มสไบเฉียง

- พระบรมราชสมภพ หมายถึง เกิด (พระราชา, พระบรมราชินีนาถ, พระราชชนนี, พระบรมโอรสาธิราช, พระบรมราชกุมารี)

- วันพระบรมราชสมภพ หมายถึง วันเกิด (พระราชา)

- วันพระราชสมภพ หมายถึง วันเกิด (พระบรมราชินีนาถ, พระราชชนนี, พระบรมโอรสาธิราช, พระบรมราชกุมารี)

- วันประสูติ หมายถึง วันเกิด (เจ้านาย)

- วันเฉลิมพระชนมพรรษา หมายถึง วันคล้ายวันเกิด (พระราชา)

- พระชนมพรรษา, พระชนมายุ หมายถึง อายุ

- พระบรมอัฐิ, บรมอัฐิ หมายถึง กระดูก (พระราชา)

- พระปรมาภิไธย หมายถึง ชื่อ (พระราชา)

- พระนามาภิไธย หมายถึง ชื่อ (พระราชินี)

- พระราชลัญจกร หมายถึง ตราประจำพระองค์

- พระกรัณฑ์ หมายถึง ตลับ

- พระอัฐิ หมายถึง กระดูก (เจ้านาย)

- พระอังคาร หมายถึง กระดูกศพที่เผาแล้ว, เถ้ากระดูก

- ประกาศเทวดา หมายถึง คำประกาศเชิญเทวดามาชุมนุมรับพระราชกุศลและเป็นสักขีพยานถวายพระพรและอวยพรในการประกอบพระราชพิธีต่างๆ ที่เป็นพระราชพิธีประจำและพระราชพิธีจร

- ประกาศพระราชพิธี หมายถีง การประกาศเรื่องราวความเป็นมาของงานพระราชพิธีซึ่งโปรดเกล้าฯ ให้พราหมณ์อ่าน ปัจจุบันอ่านเฉพาะในพระราชพิธีฉัตรมงคล และพระราชพิธีพืชมงคล

- ประกาศสังเวยเทวดา หมายถึง คำประกาศเชิญเทวดามาชุมนุมรับเครื่องสังเวยและส่วนพระราชกุศลในการพระราชพิธีต่างๆ เช่น พระราชพิธีบรมราชาภิเษก พระราชพิธีสมโภชกรุงรัตนโกสินทร์ ๒๐๐ ปี เป็นต้น

- ประสูติ หมายถึง เกิด (เจ้านาย)

- เลียบพระนคร หมายถึง การเสด็จพระราชดำเนินโดยกระบวนพยุหยาตราทางสถลมารค หรือ ชลมารค ออกให้ราษฎรเฝ้าเนื่องในพระราชพิธีสำคัญ เช่น พระราชพิธีบรมราชาภิเษก พระราชพิธีเฉลิมพระชนม-พรรษา เป็นต้น

- เวียนเทียน หมายถึง พิธีสมโภชโดยใช้เทียนที่ติดกับแว่นเวียนเทียนสมโภชรอบบุคคล หรือปูชนียวัตถุเพื่อให้เกิดสิริมงคล

- สดับปกรณ์ หมายถึง บังสุกุล ใช้สำหรับพระบรมศพและพระบรมอัฐิของพระเจ้าแผ่นดิน และพระศพ พระบรมอัฐิของพระราชวงศ์ ตั้งแต่ชั้นหม่อมเจ้าขึ้นไป

- สมโภชสิริราชสมบัติ หมายถึง การสมโภชเครื่องราชกกุธภัณฑ์และพระแสงสำคัญต่างๆ ประจำปี เช่น พระราชพิธีฉัตรมงคล เป็นต้น

- สรงน้ำพระศพ หมายถึง รดน้ำ หรือ อาบน้ำศพ พระราชวงศ์ตั้งแต่ชั้นหม่อมเจ้าขึ้นไป

- สรงมูรธาภิเษก หมายถึง รดน้ำมนต์ในพิธี (พระราชา)

- สรงพระกระยาสนาน หมายถึง การสรงน้ำในพระราชพิธีตามลัทธิพราหมณ์

- สังเวยเทวดา หมายถึง การบวงสรวงเทวดาด้วยเครื่องกระยาสังเวย และการอ่านประกาศเทวดา

- เส้นพระเจ้า หมายถึง ผม (พระราชา)

หน้า จาก ๘ หน้า